Có một thời gian tôi đeo “bận rộn” như một tấm huân chương, đi qua ngày nào cũng trong trạng thái lịch kín, đầu óc kín, và cả những khoảng thở trong lòng cũng kín, để rồi ngỡ rằng đó là dấu hiệu của trách nhiệm và trưởng thành. Tôi từng tin rằng người lớn là phải như vậy: phải phản hồi nhanh, phải xử lý gọn, phải luôn có mặt ở mọi điểm nóng, và nếu còn mệt thì nghĩa là mình chưa cố đủ. Nhưng càng đi lâu trong nhịp ấy, tôi càng nghe rõ một sự thật rất lạ: việc vẫn xong, deadline vẫn kịp, còn mình thì hụt dần, như căn phòng bật hết đèn mà vẫn lạnh.
Nỗi hụt đó không đến từ một biến cố lớn, nó đến từ những điều rất nhỏ: một bữa cơm mà mắt vẫn dán vào màn hình, một câu chuyện của con chỉ nghe nửa vời, một buổi tối đã ở nhà nhưng tâm trí vẫn nằm lại ở cuộc họp chiều nay. Khi ấy tôi mới hiểu, có những loại bận khiến đời sống đi tới, nhưng cũng có những loại bận chỉ khiến mình chạy tại chỗ trong cảm giác rất giống tiến bộ. Nguy hiểm nhất là chiếc mặt nạ ấy đẹp, nên mình đeo lâu đến mức quên luôn gương mặt thật của mình.
Cơn gồng
Đi sâu thêm một chút, tôi nhận ra dưới lớp bận rộn ấy là một cơn gồng âm thầm: tôi tin rằng nếu siết thêm một chút, kiểm soát thêm một chút, đúng thêm một chút, thì kết quả sẽ ngoan ngoãn đi theo ý mình. Niềm tin đó nghe có vẻ tích cực, nhưng thực ra là một dạng ảo tưởng dịu ngọt, vì cuộc sống không vận hành như bảng tính, nơi điền đúng công thức là ra đúng đáp án. Ngoài kia còn có lòng người, có thời điểm, có những cơn mưa ngang qua buổi chiều đang nắng, và có những biến số không thuộc quyền sở hữu của bất kỳ ai.
Càng cố nắm mọi thứ trong tay, tay càng mỏi; càng muốn đúng ở mọi mặt trận, mình càng dễ gãy ở bên trong. Tôi đã có những đêm nằm xuống mà đầu vẫn sáng đèn, cơ thể đã mệt nhưng tâm trí vẫn họp, như thể có một phiên bản khác của mình chưa được phép nghỉ. Bây giờ nhìn lại, tôi hiểu điều làm mình kiệt sức không hẳn là khối lượng công việc, mà là niềm tin rằng mình phải điều khiển được tất cả; trong khi sự thật là, đời sống giống một dòng sông, ta có thể học cách chèo, nhưng không thể ra lệnh cho nước.
Việc thật
Bước ngoặt của tôi bắt đầu từ một câu hỏi rất ngắn nhưng rất khó: trong tất cả những thứ đang ôm, đâu là việc thật? Không phải việc khiến tôi trông bận, mà việc thật sự tạo ra dịch chuyển. Không phải việc giúp mình bớt lo tạm thời, mà việc có thể tạo impact rõ ràng và bền vững. Từ lúc dám hỏi vậy, tôi bắt đầu tập bỏ: bỏ những thứ khẩn mà không quan trọng, bỏ những thứ đẹp mà không cần, bỏ cả thói quen “để tôi làm cho nhanh” vốn làm mình tưởng hiệu quả nhưng lại bào mòn năng lượng tập thể.
Tôi tập sống theo nguyên tắc 20/80 một cách đời thường nhất: giữ 20% việc cốt lõi và chấp nhận buông 80% tiếng ồn. Ví dụ, thay vì ngồi đánh bóng một bản trình bày thêm vài giờ cho thật chỉn chu, tôi dành thời gian nói thẳng với người đang nghẽn ở điểm quyết định; thay vì trả lời mọi tin nhắn ngay lập tức để có cảm giác kiểm soát, tôi gom nhịp phản hồi để giữ những khung tập trung sâu; thay vì xuất hiện ở mọi cuộc trao đổi, tôi chỉ có mặt ở nơi mình thật sự tạo được khác biệt. Lạ là khi làm ít lại, kết quả lại rõ hơn, đầu óc cũng trong hơn, còn lòng thì bớt ồn.
Sạc lại mình
Có một “việc thật” tôi từng xếp cuối danh sách: chăm sóc chính mình. Trước đây tôi nghĩ nghỉ ngơi là phần thưởng sau khi hoàn thành hết việc, nhưng càng sống càng thấy “hết việc” gần như không bao giờ đến, còn năng lượng thì có thể cạn bất cứ lúc nào nếu mình cứ rút mà không nạp. Từ đó tôi đổi cách tiếp cận: không chỉ quản trị thời gian, mà quản trị năng lượng — vì một ngày vẫn là 24 tiếng, nhưng chất lượng 24 tiếng ấy phụ thuộc vào việc bên trong mình còn sáng hay đã mờ.
Tôi bắt đầu từ những điều nhỏ: dậy sớm hơn một chút để ngồi yên vài phút, giữ một khung làm sâu cho việc quan trọng nhất trong ngày, và buổi tối để tâm trí có chỗ trú bằng đọc sách, thiền, đi bộ, đôi khi xem phim hoặc chơi game để reset. Những thứ này nhìn ngoài không hào nhoáng, nhưng nó giống giọt nước tưới gốc cây tưởng đã quen chịu hạn; nhỏ thôi, nhưng cứu cả mùa khô. Khi năng lượng được phục hồi, tôi bớt cáu vô cớ, bớt phản ứng nóng, nghe người khác đến hết câu, và có mặt trọn vẹn hơn với những người mình thương.
Kịp sống
Tôi không viết những dòng này như một công thức đúng cho tất cả mọi người, vì bản thân tôi vẫn trượt lên trượt xuống như thường, vẫn có ngày ôm quá tay, vẫn có đêm mở máy quá giờ. Nhưng khác ở chỗ, giờ tôi nhận ra sớm hơn và quay lại nhanh hơn, không còn tự hào vì bận bằng mọi giá, mà học cách tự hỏi: hôm nay mình có thật sự sống trong ngày hôm nay không?
Nếu phải giữ lại một điều sau tất cả, tôi sẽ giữ điều này: tương lai không sáng lên vì ta lo nhiều hơn, mà sáng lên vì ta sống rõ hơn. Hãy can đảm bỏ bớt phần ồn để giữ phần sâu, buông bớt phần gồng để giữ phần sống, vì…
“Có những ngày ta tưởng mình đang đi rất nhanh, đến khi ngoảnh lại mới biết tâm hồn đã đứng chờ phía sau từ lâu.”
Chu Hữu Thành 