Tôi đứng giữa một sáng mùa hạ lặng lẽ ở Toronto. Nắng xuyên qua rặng cây xanh mướt, rọi xuống mặt đường trải nhựa phẳng lì. Bước chân tôi, vốn quen với sự ồn ào, chật chội của Hà Nội, giờ được thả lỏng trên vỉa hè rộng thênh thang. Gió và lá thì thầm những câu chuyện riêng. Toronto, thành phố của những đối lập sắc nét, không chỉ mở ra một không gian vật lý mới. Nó còn dẫn tôi bước vào một mê cung cảm xúc. Ở đây, ánh sáng và bóng tối song hành như hai mặt của một tấm gương. Chúng trộn lẫn vào nhau, không thể tách rời.
Sự yên bình, và khoảng trống
Chuyến đi Oakville là một trải nghiệm gần như siêu thực đối với tôi. Tôi đã quen với nhịp sống nhanh và dòng người bất tận. Đường phố ở đây rộng, phẳng, và vắng đến lạ. Những ngôi nhà cách nhau đủ xa để không ai phải nghe tiếng động của hàng xóm. Cây xanh nhiều đến mức đôi lúc tôi ngỡ mình đang ở trong một công viên khổng lồ. Không khí trong lành. Gió mang theo chút lạnh của hồ Ontario. Mọi thứ đều trật tự, an nhiên.
Nhưng sự yên bình ấy, nếu dừng lại lâu hơn, lại gợi lên cảm giác trống trải. Dân cư thưa thớt. Mỗi mái nhà như một ốc đảo nhỏ giữa biển cây. Không tiếng rao, không xe máy, cũng chẳng có tiếng trẻ con nô đùa ngoài ngõ như ở quê nhà. Ở đây, riêng tư là chuẩn mực. Nhưng đôi khi, nó hóa thành những bức tường vô hình ngăn cách con người với nhau. Mỗi người tự do, nhưng càng khó gần nhau hơn.
Xa hoa và u tối, hai mặt của phát triển
Toronto hiện đại với những toà nhà kính cao chọc trời. Những chiếc xe thể thao bóng loáng chạy giữa các khu phố mua sắm sầm uất. Tất cả toát lên vẻ ngoài xa hoa, hiện đại, giàu có. Tôi gặp một người kể về chiếc Cadillac 1981. Đó là một di sản của những giá trị hoài cổ. Xe được mua lại với giá 14.000 CAD chỉ vì nó “đẹp và có hồn hơn” xe thời nay. Đôi khi, con người tìm kiếm sự hiện đại, nhưng lại thèm khát những gì xưa cũ. Cái mới chưa chắc đã mang lại nhiều ý nghĩa hơn. Sự phát triển chưa bao giờ đồng nghĩa với cảm xúc.
Nhưng bên dưới lớp hào nhoáng ấy, Toronto cũng phơi bày mặt tối của một xã hội phát triển. Những người vô gia cư nằm co ro trên các con phố rộng. Họ nép mình dưới bóng râm của các toà cao ốc. Mùi cỏ từ những nhóm thanh niên hút cần thỉnh thoảng phảng phất trong gió. Tôi từng nghe còi báo động vang lên ba lần chỉ trong hai ngày. Có lần tôi tận mắt chứng kiến cảnh sát còng tay một người ngay trên phố đông. Đối lập giữa an toàn và bất an, giàu sang và bất ổn hòa vào nhau, không thể phủ nhận.
Xa hoa và u tối song hành. Chúng không che lấp được nhau mà chỉ làm nổi bật nhau hơn. Tôi tự hỏi, có phải ánh sáng rực rỡ của văn minh hiện đại chỉ càng làm bóng tối thêm sâu, và đó là mặt thật mà mọi xã hội phải chấp nhận.
Giao tiếp “phẳng”, lịch sự và xa cách
Ở Toronto, ai cũng lịch sự. Ai cũng cười và nói những câu cửa miệng: “Sorry”, “Thank you”, “Have a good one!”. Mọi thứ như một lớp giao diện thân thiện được lập trình sẵn. Tôi không phủ nhận, sự lịch thiệp ấy mang lại cảm giác nhẹ nhàng, dễ chịu, đặc biệt với người mới đến như tôi. Mọi chuyện đều dễ thở. Không ai làm phiền ai.
Nhưng ở lại lâu hơn, tôi nhận ra mặt trái. Mọi giao tiếp đều “phẳng”. Không va chạm, không sâu sắc, không đụng vào phần người thật bên trong. Mỗi người có một không gian riêng, một thế giới riêng. Dường như không ai thực sự muốn bước vào cuộc sống của ai. Ở Hà Nội, sự chen chúc, gần gũi là mảnh đất cho kết nối và chia sẻ. Ở đây, riêng tư lại trở thành bức tường mềm. Ngọt ngào nhưng lạnh lẽo. An toàn nhưng cô lập. Tinh tế nhưng trống trải.
Những Khoảnh Khắc Khiêm Nhường Giữa Đất Trời Canada
Tôi đến Niagara Falls, đây đã là lần hai, nơi dòng thác khổng lồ phô diễn trọn vẹn sức mạnh của thiên nhiên. Đứng giữa màn nước tung tóe, áo mưa chỉ còn giá trị tượng trưng, cả đoàn ai cũng ướt như chuột lột, cười vang vì bất lực. Sếp tôi đùa: “Con người như những con kiến trong bồn cầu!” – một câu ví von nghe buồn cười mà lại đúng đến bất ngờ. Thực sự, trước thiên nhiên vĩ đại, con người chỉ là những hạt bụi nhỏ nhoi, bị cuốn theo dòng chảy mạnh mẽ, chỉ biết thả lỏng và cười xòa trước sự nhỏ bé của mình. Tôi nhận ra, đôi khi sống là vậy – khiêm tốn, biết mình nhỏ bé, và sẵn sàng chấp nhận mọi thứ với tâm thế nhẹ nhõm.
Tôi cũng có dịp lên phà lượn quanh Toronto Island, nhìn thành phố dần lùi xa phía sau làn nước hồ Ontario rộng lớn. Đảo hiện ra yên bình, xanh mát, tách biệt hoàn toàn với downtown ồn ào. Trong lúc phà lướt qua, tôi được nghe kể về cộng đồng cư dân đặc biệt trên đảo, và ấn tượng nhất là hình ảnh lũ trẻ sáng sáng đi phà tới trường – một ngôi trường công nhỏ bé nằm ngay ven hồ. Chị hướng dẫn viên vừa kể vừa mỉm cười, bảo: “Yah, that’s Toronto” – như một cách diễn đạt sự đa dạng, bao dung và cả nét “kỳ lạ hợp lý” vốn là chất riêng của thành phố này. Ở đây, chuyện lũ trẻ băng qua hồ mỗi ngày để đến lớp là điều bình thường, và chính cái bình thường ấy lại làm nên sự đặc biệt.
Tạm kết
Những ngày giữa ánh sáng và bóng tối, tôi nhận ra Toronto không cố gắng gây ấn tượng bằng những điều hào nhoáng hay vĩ đại. Thành phố này chỉ lặng lẽ phơi bày mọi đối cực – yên bình và cô lập, xa hoa và u tối, lịch thiệp và lạnh lẽo – như một bức tranh nhiều lớp mà chính ta, với vai trò một kẻ lữ hành, phải tự tìm lấy ý nghĩa giữa những mảng sáng-tối chồng lên nhau.
Có thể, người ngoài sẽ nhìn Toronto như một thành phố phát triển kiểu mẫu, nơi mọi thứ được tổ chức hoàn hảo và văn minh. Nhưng chỉ khi ta chấp nhận đứng thật lâu giữa “khoảng trống” của sự yên bình nơi này, mới nhận ra: phía sau những chuẩn mực ấy là nỗi cô đơn khó nói thành lời, là những câu hỏi chưa bao giờ cũ về giá trị của kết nối, về cái giá của tự do, về ý nghĩa thực sự của “phát triển”.
Toronto dạy tôi một điều đơn giản mà sâu sắc: Chúng ta càng đi xa, càng sống giữa những nền văn minh lộng lẫy, thì càng dễ nhận ra sự “khiêm nhường” là một kỹ năng sống còn. Khi mọi khuôn mẫu xã hội trở nên trơn tru, “bình thường” cũng có thể hóa thành đặc biệt – chỉ cần ta đủ tinh ý để nhận ra và dám chất vấn nó.
Có lẽ, điều còn lại sau tất cả chỉ là khả năng ngừng phán xét, sống đủ lâu trong những vùng giao thoa giữa ánh sáng và bóng tối, để hiểu: nơi đâu cũng vậy, thế giới chỉ thực sự mở ra với những ai dám đối diện sự mong manh của chính mình – rồi bình thản mỉm cười bước tiếp, như lũ trẻ băng qua hồ mỗi ngày, đi tìm bình yên riêng mình giữa bao la đất trời Canada.
Chu Hữu Thành 