Vượt qua tâm lý muốn được công nhận

Trong cuộc đời của tôi và bạn tồn tại một dạng tâm lý mang tên tâm lý muốn được công nhận. Bạn có thể bắt gặp nó ở khắp mọi nơi, từ trường lớp, gia đình, hội nhóm, cơ quan làm việc. Ví dụ như, một cậu học sinh muốn được điểm cao để đạt học sinh giỏi, một anh nhân viên cố làm thật nhiều để được quản lý công nhận là người chăm chỉ hay một anh chàng cố gắng quan tâm người yêu thật nhiều để chứng minh tình yêu của cậu ta.

Bạn có lẽ đang thắc mắc khi đọc những ví dụ trên: Như thế đâu có gì là sai?

Tâm lý muốn được công nhận về cơ bản không hề sai. Bằng việc viết về nó và dùng từ vượt qua ở trên tiêu đề của bài viết, tôi hoàn toàn không có ý chê bai hay đả kích những ai có tâm lý này. Thực ra thì đây là một dạng nhu cầu cơ bản của con người. Bạn làm việc hăng say và hưởng thành quả, người khác tung hô bạn, bạn giỏi, người ta công nhận bạn, đó là một việc hết sức bình thường.

Hơn thế nữa, tâm lý này đôi khi còn giúp bạn làm việc tốt hơn bằng cách tạo ra bên trong bạn một nguồn động lực ngắn hạn. Để vấn đề trở nên gần gũi với nhiều người, tôi xin được lấy ví dụ về việc thi cử.

Bạn muốn làm bài thi tốt, bạn học bài và đạt điểm cao. Ở mức độ cốt lõi của vấn đề, việc bạn muốn làm bài thi tốt sẽ dựa trên nhiều yếu tố, danh sách những yếu tố khiến bạn muốn đạt điểm cao có thể sẽ kéo dài cả trang giấy , nhưng tôi dám chắc trong đó sẽ có yếu tố bạn muốn được người khác công nhận.

Để nhìn nhận vấn đề này rõ ràng hơn, hãy bắt đầu bằng một câu hỏi ngược: bạn có sẵn sàng để bài thi của bạn bị điểm kém không? Sự thực là có một sự chênh lệch đáng kể giữa khả năng bạn thực sự có với số điểm mà bạn đạt được. Điểm số thực chất sẽ bị phụ thuộc rất nhiều vào cách mà giáo viên chấm điểm cũng như loại hình kiểm tra. Thế nhưng nghịch lý là, kể cả khi bạn hoàn toàn đã biết điều tôi vừa nói ở trên, bạn vẫn không muốn mình bị điểm kém, bạn sợ người khác nghĩ mình kém trong khi bạn đã và đang có thể được biết đến như một đứa lúc nào điểm cũng đứng đầu lớp. Vậy nên, bạn đã có động lực cho mình, bạn nỗ lực để đạt điểm cao, và điều đó tốt cho bạn. Tâm lý được công nhận ở ví dụ trên chỉ là một trong các yếu tố bạn muốn được điểm cao và đại từ “bạn” ở đây không có nghĩa là tôi đang nói bạn – người đang đọc bài viết này.

Bạn có thể đang đánh mất chính mình

Vậy mặt trái của vấn đề nằm ở đâu? Đó chính là việc bạn có thể bị mất kiểm soát bởi chính dạng tâm lý này. Vẫn là câu chuyện thời học sinh, để trở thành một đứa con ngoan trò giỏi, bạn có thể sẽ nghĩ rằng mình phải nghe lời bố mẹ và thành tích trên trường lớp phải cao. Đó có thể không phải là việc bạn hoàn toàn muốn nhưng bạn vẫn làm. Bạn làm điều đó đơn giản chỉ vì nó mang lại cảm giác an toàn, sẽ không ai trách mắng bạn cả. Thế nhưng giữa những lằn ranh cuộc sống, sẽ luôn luôn có những khái niệm mà tính đúng sai của bản thân nó phụ thuộc rất nhiều vào cách mà chủ thể nhìn nhận. Nếu như bạn nghĩ việc trở thành một đứa con ngoan đồng nghĩa với việc nghe lời bố mẹ thì theo một góc nhìn khác có thể bạn đã sai.

Bố mẹ luôn muốn điều tốt đẹp sẽ đến với con cái của mình nhưng đôi khi họ có thể không biết rằng đứa con thương yêu của họ, có vẻ như, không hào hứng lắm với tương lai đó. Việc bạn cần làm chắc chắn là hãy nói với bố mẹ những điều khiến bạn hạnh phúc, hãy nói về những dự định của riêng bạn trong tương lai, điều đó sẽ nhiều hơn là nụ cười của bố mẹ và ít hơn sự viển vông của những giấc mơ trưa.

Nếu việc trở thành một kiến trúc sư là điều bạn thực sự muốn trong khi bố mẹ bạn muốn bạn trở thành bác sĩ thì hãy thẳng thắn nói với họ về nguyện vọng của bạn. Nếu chỉ vì muốn được công nhận là một đứa con ngoan mà bạn vứt bỏ đi giấc mơ của mình thì đó thực sự là một tội ác. Tôi sẽ gọi đó là sự can đảm đầy tiêu cực. Qua đôi mắt của bố mẹ bạn, bạn rõ ràng đã là một người con ngoan nhưng với lăng kính của chính bạn thì sao? Bạn đang nhìn nhận mình như thế nào? Một đứa con ngoan hay là một kẻ hèn nhát? Bạn có thể đang giết chết chính mình bằng một liều thuốc ngủ được bọc trong một viên kẹo đường đấy.

Hãy sống chứ đừng tồn tại

Nếu bạn đang được sống trọn vẹn 24h của mình với hoài bão và đam mê của mình thì xin chúc mừng, bạn đang đi đúng đường, còn nếu không thì cũng đừng quá lo lắng.

Hãy thử một lần bình thản nghĩ về chính bạn, dành thời gian cho chính bản thân mình. Hãy bắt đầu nghĩ về những điều bạn thực sự muốn, đó chắc chắn phải là những điều bạn thực sự muốn vì điều đó là điều quan trọng hơn tất thảy. Nếu bạn đã lên kế hoạch cho cuộc đời mình, hãy nhìn lại một lần xem liệu đó có phải là những điều bạn khát khao muốn đạt được trong tương lai hay không. Nếu không, đừng ngần ngại gạch bỏ nó và thay vào đó là những điều mới tinh. Đó có thể không phải là “có trong tay 500 triệu trước tuổi 30” hay “thành lập công ty riêng ở tuổi 26” mà chỉ là “đọc hết ABC – một quyển sách mà bạn đã muốn đọc từ lâu – trong năm nay” hay “đi xem phim một mình trong một tối thứ bảy”, bạn có thấy kích thích chăng?

Hãy tập sống không ghen tỵ, không gì giết chết sự tự do nơi tâm hồn bạn nhanh bằng sự đố kỵ, ghen ghét khi thấy ai đó đạt được thành công. Thay vì vậy, hãy thử một lần thực lòng vui vì những gì người khác đạt được. Khi bạn không còn muốn ganh đua, không còn muốn làm một ai khác, bạn sẽ tự nhiên về với bản ngã của mình.

Hãy thử tập thiền, bạn sẽ thấy được nhiều điều trong sự yên lặng. Mỗi khi thấy chao đảo trên con đường bạn đang đi, hãy thử dang tay giúp đỡ người khác, điều đó sẽ khiến bạn cảm thấy thoải mái hơn. Đừng vì ngại ai đó sẽ chỉ trích đánh giá, hãy bắt đầu làm những việc bạn cảm thấy có ý nghĩa với bản thân bạn, dù là ngớ ngẩn đi chăng nữa, chỉ cần bạn thực sự muốn, tất cả đều có thể.

Và điều quan trọng nhất…

Hãy luôn sống một cách trung thực. Để trung thực với người khác đã khó nhưng để trung thực với chính bản thân mình, ấy mới là một thử thách đáng gờm. Khi bạn biết trung thực, bạn sẽ bắt đầu biết chấp nhận sự thật. Rằng có thể bạn không thực sự giỏi ở điểm A hay điểm B và bạn hoàn toàn không cần phải cố chứng tỏ rằng bạn giỏi những mặt đó. Chỉ đơn giản bạn hiểu sự thật là mình không giỏi, và với bạn, việc người khác biết mình không giỏi những mặt đó cũng không phải là vấn đề. Bạn ổn khi là chính bạn. Tin tôi đi, sẽ có một ngày bạn chợt nhận ra, được là chính mình đôi khi là điều khó nhất nhưng đó lại là điều quan trọng nhất trong cuộc đời này.